Asl Belgisi: raqamli markirovka bo'yicha biznes uchun to'liq qo'llanma

Qisqa javob: Asl Belgisi — O'zbekistonning majburiy raqamli markirovka va tovarlarni kuzatish milliy axborot tizimi. Har bir markirovkalanadigan tovar birligiga noyob DataMatrix kodi qo'yiladi va bu kod ishlab chiqaruvchi yoki importyordan boshlab ulgurji savdo, elektron hisob-faktura va kassadagi chekkacha kuzatiladi. Tamaki, alkogol, pivo, suv va salqin ichimliklar, dori vositalari, tibbiy buyumlar va maishiy texnika bilan ishlaydigan biznes Asl Belgisi talablarini bajarishi, kodlarni esa ombor va ERP hisobida yuritishi kerak.

Markirovkalanadigan tovar bilan ishlaydigan ko'p kompaniyalarda manzara bir xil: kodlar Asl Belgisi shaxsiy kabinetida alohida, ombor qoldig'i 1C yoki Excelda alohida, hisob-fakturalar Didoxda alohida. Omborchi qutini ochib qaysi kod qaysi mijozga ketganini topolmaydi, kassada esa "kod topilmadi" xatosi sababli sotuv to'xtab qoladi. Bu maqolada asl belgisi tizimi qanday ishlashini, qaysi tovarlar markirovkalanishini, ishlab chiqaruvchi, importyor, ulgurji va chakana savdo nima qilishi kerakligini hamda markirovkani ombor va ERP (Odoo) bilan qanday bog'lashni bosqichma-bosqich tushuntiramiz.

Asl Belgisi nima?

Asl Belgisi — tovarlarni majburiy raqamli markirovkalash va ularning harakatini kuzatish uchun yaratilgan milliy axborot tizimi. Tizim operatori — "CRPT TURON" MChJ, davlat-xususiy sheriklik asosida ishlaydi. Huquqiy asos Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 20-noyabrdagi 737-son qarori bilan yaratilgan, keyin esa bir qator qarorlar, jumladan Prezidentning 2025-yil 23-maydagi PQ-190-son qarori bilan qoidalar yangilangan.

Oddiy tilda aytganda, markirovka har bir quti sigaret, har bir shisha suv yoki har bir muzlatgichga "raqamli pasport" beradi. Bu pasport:

• tovar qayerda ishlab chiqarilgani yoki import qilinganini;
• kim kimga va qaysi hujjat bilan sotganini;
• tovar oxirgi xaridorga kassa orqali sotilganini yoki hisobdan chiqarilganini ko'rsatadi.

Maqsad — kontrafakt va kontrabandaga qarshi kurash, soliq tushumlarini shaffof qilish va xaridorga tovarning asl ekanini tekshirish imkonini berish. Xaridor tovardagi kodni Asl Belgisi mobil ilovasi orqali skaner qilib, ma'lumotlarini ko'rishi mumkin.

Qaysi tovarlar majburiy markirovkalanadi?

Majburiy markirovka ro'yxati hukumat qarorlari bilan belgilanadi va bosqichma-bosqich kengaytirib boriladi. Hozirgi asosiy tovar guruhlari:

• Tamaki mahsulotlari: filtrli sigaretlar 2021-yildan, boshqa turlari 2022-yildan markirovkalanadi.
• Alkogol mahsulotlari: 2021-yildan.
• Pivo va pivo ichimliklari: 2021-yildan.
• Suv va salqin ichimliklar: 2023-yildan majburiy, guruhlab (agregatsiya) bo'yicha talablar alohida bosqichlarda joriy etilmoqda.
• Dori vositalari va tibbiy buyumlar: 2022-yildan bosqichma-bosqich, Vazirlar Mahkamasining 149-son qaroriga muvofiq.
• Maishiy texnika: 2022-yildan bosqichma-bosqich; oziq-ovqat va farmatsevtikadan tashqaridagi birinchi guruh.

Ro'yxat vaqt o'tishi bilan yangi guruhlar va yangi muddatlar bilan to'ldiriladi. Shuning uchun o'z tovaringiz bo'yicha joriy holatni aslbelgisi.uz saytida va lex.uz'dagi amaldagi qarorlarda tekshiring. Tovar guruhingiz ro'yxatga kirishi e'lon qilingan bo'lsa, tayyorgarlikni 3–6 oy oldin boshlagan ma'qul.

Markirovka kodi qanday ko'rinishda bo'ladi?

Markirovka kodi — ikki o'lchamli DataMatrix shtrix-kodi bo'lib, unda tovarning GTIN raqami, noyob seriya raqami va kriptografik himoya qismi bor. Oddiy EAN-13 shtrix-kodi faqat tovar turini bildiradi: "0,5 litrli gazsiz suv". DataMatrix esa aniq bitta nusxani bildiradi: "shu shisha, shu seriya raqami bilan".

Shu sababli markirovka bilan ishlash uchun ikki xil tushunchani farqlash kerak:

• SKU yoki artikul — tovar turi, ombor va narxlar ro'yxatidagi pozitsiya.
• Markirovka kodi — shu tovar turining bitta jismoniy nusxasi.

Qutilar va palletlar uchun agregatsiya kodi ishlatiladi: bitta guruh kodi ichidagi barcha birliklarni "o'z ichiga oladi". Omborchi har bir shishani emas, butun qutini skaner qiladi va tizim ichidagi 12 yoki 24 ta kodni avtomatik ko'chiradi.

Asl Belgisi qanday ishlaydi: tovar yo'li bosqichma-bosqich

Asl Belgisi'da har bir kodning hayot sikli bor: buyurtma, qo'yish, muomalaga kiritish, egalik o'tkazilishi va muomaladan chiqarish. Umumiy zanjir quyidagicha:

1. Ro'yxatdan o'tish. Korxona elektron raqamli imzo (ERI) bilan Asl Belgisi shaxsiy kabinetida ro'yxatdan o'tadi. 2025-yil dekabridan asosiy guruhlar yangilangan xTrace platformasida ishlaydi.
2. Tovar kartochkasi. Har bir tovar turi uchun GTIN va tavsif bilan kartochka yaratiladi.
3. Kodlarga buyurtma. Ishlab chiqaruvchi yoki importyor kerakli miqdordagi kodlarga buyurtma beradi. PQ-190 bo'yicha kod avval qo'yiladi, keyin to'lanadi, agregatsiya kodlari esa bepul.
4. Chop etish va qo'yish. Kodlar yorliq yoki qadoqqa bosiladi, qo'yilgani haqida hisobot yuboriladi.
5. Muomalaga kiritish. Mahalliy ishlab chiqarishda tovar ishlab chiqarilgach, importda esa bojxona rasmiylashtiruvi orqali muomalaga kiritiladi.
6. Ulgurji savdo. Tovar elektron hisob-faktura orqali sotiladi va hisob-fakturada markirovka kodlari ko'rsatiladi. Xaridor hujjatni qabul qilganda kodlar uning balansiga o'tadi. 2025-yil sentyabridan markirovka kodlarisiz elektron hisob-faktura rasmiylashtirib bo'lmaydi, markirovkalangan tovarning ulgurji savdosi esa faqat naqd pulsiz shaklda amalga oshiriladi.
7. Chakana savdo. Kassir kodni kassada skaner qiladi, kod fiskal chekka tushadi va tovar muomaladan chiqariladi. Avval sotilgan kodni kassa qabul qilmaydi.
8. Boshqa chiqishlar. Yaroqsizlik, buzilish, qaytarish yoki eksport ham tizimda alohida hujjat bilan qayd etiladi.

Elektron hisob-fakturalar Didox, Faktura.uz kabi EDO operatorlari orqali yuboriladi. Bu mavzuni alohida maqolada batafsil ko'rib chiqqanmiz: elektron hisob-faktura va ERP integratsiyasi.

Ishlab chiqaruvchi, importyor, ulgurji va chakana savdo nima qilishi kerak?

Talablar zanjirdagi rolingizga bog'liq, lekin har bir ishtirokchi kodning harakatini o'z bo'g'inida qayd etishi shart.

Ishlab chiqaruvchi uchun

• ERI olish va Asl Belgisi'da ro'yxatdan o'tish;
• GTIN kodlarini olish va tovar kartochkalarini yaratish;
• DataMatrix printer, skaner va kerak bo'lsa liniyaga o'rnatiladigan kameralar;
• ishlab chiqarish buyurtmasi, partiya va markirovka kodlarini bog'lash;
• quti va pallet agregatsiyasi.

Importyor uchun

• kodlarni oldindan buyurtma qilish va tovarni chet elda yoki O'zbekistondagi bojxona omborida markirovkalash;
• bojxona deklaratsiyasi va markirovka kodlarini moslashtirish;
• kelgan partiyani qabul qilishda kodlarni skaner qilib tekshirish.

Ulgurji savdo uchun

• kirimda yetkazib beruvchining hisob-fakturasidagi kodlarni qabul qilish va jismoniy tovar bilan solishtirish;
• sotuvda aynan qaysi kodlar qaysi mijozga ketganini hisob-fakturada ko'rsatish;
• faqat naqd pulsiz to'lov qabul qilish;
• qaytarishlar va qayta saralashda agregatsiyani to'g'ri yangilash.

Batafsil: ulgurji savdo uchun Odoo ERP.

Chakana savdo va HoReCa uchun

• kassa va dasturni markirovka bilan ishlashga moslashtirish (2D skaner shart: oddiy lazer skaneri DataMatrixni o'qimaydi);
• har bir sotuvda kodni skaner qilish;
• kirimda yetkazib beruvchidan kodlar bilan hujjat qabul qilish;
• qaytarish va hisobdan chiqarishni to'g'ri rasmiylashtirish.

Kassa uchun yechim haqida: chakana savdo uchun Odoo POS.

Talablarni buzsangiz nima bo'ladi?

Markirovka qoidalarini buzish endi ham kassada bloklanish, ham soliq xavfi va jarima degani. PQ-190 qarori bilan quyidagilar belgilangan:

• markirovka qoidalarini buzish soliq xavfini tahlil qilish tizimida korxonani "yuqori xavf" toifasiga o'tkazadi;
• jarimalarning pog'onali tizimi: takroriy qoidabuzarlikda jarima miqdori sof tushumning 0,2% dan 2% gacha oshib boradi, to'rtinchi holatdan keyin esa bir yil davomida QQSni qoplash huquqi to'xtatiladi;
• soliq organlari markirovkani masofaviy tekshirish imkoniyatini oladi.

2026-yilda jarimalar va ayrim muddatlar (masalan, suv va ichimliklar agregatsiyasi) qayta ko'rib chiqilgan, chakana savdo va umumiy ovqatlanish uchun yumshatishlar e'lon qilingan. Shu sababli aniq jarima miqdori va muddatlarni lex.uz'dagi amaldagi tahrirdan yoki buxgalteringizdan tekshiring. Eng muhimi o'zgarmaydi: kodsiz tovar sotilmaydi, hisob-faktura kodsiz o'tmaydi.

QQS va soliq hisobini tizimda yuritish haqida: Odoo va O'zbekistonda QQS.

Markirovkada eng ko'p uchraydigan 7 ta xato

1. Kodlarni faqat Asl Belgisi kabinetida yuritish. Kabinet ombor hisobini almashtirmaydi: u qaysi qutida qancha kod borligini, qaysi omborda turganini bilmaydi.
2. Kirimda kodlarni tekshirmaslik. Yetkazib beruvchi hisob-fakturasida bitta kodlar, qutida esa boshqa kodlar bo'lsa, muammo sizga sotuvda chiqadi.
3. Agregatsiyani buzish. Qutini ochib, donalab sotganda guruh kodini tizimda "yechish" esdan chiqadi.
4. Qaytarishlarni qo'lda to'g'rilash. Mijoz qaytargan tovar kodlari tizimda qaytarilmaydi va keyingi sotuvda xato beradi.
5. Oddiy 1D skaner bilan ishlash. DataMatrixni o'qiy olmaydigan uskunalar kassani to'xtatib qo'yadi.
6. Hisob-fakturani qo'lda terish. Yuzlab kodni Didoxga qo'lda kiritish vaqt oladi va xatoga olib keladi.
7. Xodimlarni o'qitmaslik. Omborchi va kassirlar nima uchun kodni skaner qilish kerakligini tushunmasa, jarayon birinchi haftadayoq buziladi.

Markirovkani ombor va ERP bilan qanday bog'lash kerak?

Asl Belgisi talablarini barqaror bajarishning eng ishonchli yo'li — markirovka kodlarini ombor hisobi, sotuv va hisob-faktura bilan bitta tizimda yuritish. Bunda kod alohida jadval emas, balki har bir ombor operatsiyasining bir qismi bo'ladi.

Amalda integratsiya quyidagi oqimlarni qamrab oladi:

• Kirim: yetkazib beruvchining elektron hisob-fakturasi kodlari bilan tizimga tushadi, omborchi qutilarni skaner qiladi, tizim farqlarni ko'rsatadi.
• Saqlash: har bir kod qaysi omborda, qaysi javonda va qaysi qutida turgani ma'lum.
• Terish va jo'natish: yig'uvchi buyurtmani skaner bilan yig'adi, kodlar avtomatik ravishda hujjatga biriktiriladi.
• Hisob-faktura: ERP kodlar ro'yxati bilan elektron hisob-fakturani EDO operatoriga o'zi yuboradi, qo'lda terish kerak emas.
• Chakana sotuv: POS kodni skaner qiladi, fiskal chekka yuboradi va sotuvni qoldiq bilan darhol bog'laydi.
• Hisobotlar: qoldiqlar, ishlatilmagan kodlar, qaytarishlar va farqlar bitta joyda ko'rinadi.

Ombor jarayonlarini noldan qanday qurish haqida: ombor hisobi qanday yuritiladi va Odoo Inventory: ombor boshqaruvini raqamlashtirish.

Odoo'da markirovka qanday ishlaydi?

Odoo'da markirovka kodlarini seriya raqamlari (lot/serial) mexanizmi, Barcode ilovasi va Asl Belgisi hamda EDO operatorlari bilan API integratsiyasi orqali yuritish mumkin. Odoo'ning standart imkoniyatlari bu vazifa uchun yaxshi poydevor beradi:

• Seriya raqamlari bo'yicha kuzatish: har bir tovar birligi o'z seriya raqamiga ega bo'ladi, har bir harakat tarixda saqlanadi.
• Qadoqlash (packages): qutilar va palletlar agregatsiyasini aks ettirish uchun.
• Barcode ilovasi va GS1 nomenklaturasi: 2D skaner yoki mobil terminal orqali kirim, ko'chirish, terish va inventarizatsiya.
• Sotuv, xarid, buxgalteriya va POS bitta bazada: kod ombordan chiqqanda hisob-faktura va buxgalteriya yozuvi ham shu zahoti shakllanadi.

Asl Belgisi va O'zbekiston EDO operatorlari bilan bog'lanish Odoo'ning standart qutisida yo'q. Deep Vision'da buning uchun tayyor Odoo modullari bor: kodlarga buyurtma va hisobotlar, elektron hisob-fakturani (Didox) kodlar bilan yuborish, kodlar holatini tekshirish. Loyihada ular noldan yozilmaydi, balki sizning jarayonlaringizga moslab sozlanadi. Integratsiya hajmi rolingizga bog'liq: chakana do'konga ko'pincha kirim va kassa kifoya, ishlab chiqaruvchiga esa buyurtma, chop etish va agregatsiya ham kerak.

Markirovkaga tayyorgarlik: amaliy checklist

• Tovar guruhingiz va sizga tegishli muddatlarni aslbelgisi.uz va lex.uz'da tekshirdingiz.
• ERI mavjud, korxona Asl Belgisi (xTrace) kabinetida ro'yxatdan o'tgan.
• Barcha markirovkalanadigan SKU'lar uchun GTIN va tovar kartochkalari tayyor.
• Ombor va kassalarda 2D (DataMatrix) skanerlar bor.
• Kassa dasturi markirovka kodlarini fiskal chekka yubora oladi.
• Ombor hisobi seriya raqamlari yoki kodlar bo'yicha yuritiladi.
• Elektron hisob-fakturalar ERP'dan kodlar bilan avtomatik yuboriladi.
• Kirim, qaytarish, hisobdan chiqarish va inventarizatsiya uchun yozma yo'riqnoma bor.
• Omborchilar, kassirlar va buxgalterlar o'qitilgan.
• Jarayon uchun javobgar xodim tayinlangan va u kodlar bo'yicha farqlar hisobotini haftasiga kamida bir marta ko'radi.

Joriy etish muddati va narxiga nimalar ta'sir qiladi?

Markirovkani ERP bilan bog'lash muddati va narxi rolingiz, tovar guruhlari soni va hozirgi tizimingiz holatiga bog'liq. Asosiy omillar:

• Rol: chakana do'kon uchun kirim va POS integratsiyasi, ishlab chiqaruvchi uchun esa to'liq zanjir kerak.
• Tovar guruhlari: har bir guruhning o'z qoidalari bor (masalan, dori vositalari va suvda agregatsiya talablari farq qiladi).
• Hajm: kuniga yuzlab yoki yuz minglab kod: bu uskunalar va server talablariga ta'sir qiladi.
• Hozirgi hisob: ma'lumotlar tartibli bo'lsa, ko'chirish tez; SKU'lar dublikat bo'lsa, avval tozalash kerak.
• Integratsiyalar: Asl Belgisi, EDO operatori, kassa, bank.

Mo'ljal uchun: Odoo ERP'ni to'liq joriy etish odatda 2–6 oy davom etadi, standart Sotuv va Ombor modullari esa ko'pincha 6–8 haftada ishga tushadi. Markirovka integratsiyasi shu reja ichida bosqich sifatida qo'shiladi.

Deep Vision bu vazifada qanday yordam beradi?

Deep Vision — Toshkentdagi rasmiy Odoo Gold Partner. Biz markirovkani alohida "qo'shimcha" sifatida emas, balki ombor, sotuv va buxgalteriyaning bir qismi sifatida joriy qilamiz. Jamoamizda 7 ta sertifikatlangan Odoo mutaxassisi bor, Odoo hamkorlar katalogida 26 ta mijoz loyihamiz ro'yxatga olingan (rasmiy hamkor sahifasi).

Ishni odatda shunday tashkil qilamiz:

1. Jarayonlar diagnostikasi: tovarlaringiz qaysi guruhlarga kiradi, zanjirdagi rolingiz qanday, hozir kodlar qayerda va qanday yuritiladi.
2. Ombor va sotuv jarayonlarini Odoo'da seriya raqamlari va qadoqlash bilan sozlash.
3. Asl Belgisi va Didox uchun tayyor modullarimizni o'rnatish va sozlash, kassa bilan integratsiya.
4. SKU va qoldiqlarni ko'chirish, uskunalarni ulash.
5. Omborchi, kassir va buxgalterlarni o'qitish, ishga tushirilgandan keyin qo'llab-quvvatlash.

Katta assortiment bilan ishlash tajribamizni Timsoll misolida ko'rishingiz mumkin: kompaniya Odoo'da 7 000 dan ortiq SKU boshqaradi. Boshqa loyihalar portfolio sahifasida, xizmat tafsilotlari esa Odoo joriy etish sahifasida.

Markirovka talablari sizning biznesingizga qanday ta'sir qilishini bilmoqchimisiz? Qisqa brifni to'ldiring, jarayoningizni ko'rib chiqib, aniq qadamlarni taklif qilamiz.

Ko'p beriladigan savollar

Asl Belgisi nima?

Asl Belgisi — O'zbekistonning majburiy raqamli markirovka va tovarlarni kuzatish milliy axborot tizimi. Operator — "CRPT TURON" MChJ. Tizim har bir tovar birligiga noyob DataMatrix kodi berib, uning ishlab chiqarishdan kassagacha bo'lgan yo'lini kuzatadi.

Qaysi tovarlar majburiy markirovkalanadi?

Hozir asosiy guruhlar: tamaki, alkogol, pivo, suv va salqin ichimliklar, dori vositalari, tibbiy buyumlar va maishiy texnika. Ro'yxat hukumat qarorlari bilan kengaytiriladi, shuning uchun o'z tovaringiz bo'yicha joriy holatni aslbelgisi.uz va lex.uz'da tekshiring.

Markirovka kodi va oddiy shtrix-kod o'rtasida qanday farq bor?

Oddiy EAN-13 shtrix-kodi faqat tovar turini bildiradi. DataMatrix markirovka kodi esa aniq bitta nusxani bildiradi: unda GTIN, noyob seriya raqami va kriptografik himoya qismi bor. Shu sababli uni o'qish uchun 2D skaner kerak.

Chakana do'kon markirovka uchun nima qilishi kerak?

Asl Belgisi'da ro'yxatdan o'tish, kodlar bilan kirim hujjatlarini qabul qilish, 2D skaner o'rnatish va har bir sotuvda kodni kassada skaner qilish kerak. Kassa dasturi kodni fiskal chekka uzatishi va avval sotilgan kodni rad etishi lozim.

Elektron hisob-fakturada markirovka kodlari shartmi?

Ha. PQ-190 qaroriga ko'ra 2025-yil 1-sentyabrdan markirovkalangan tovarlar bo'yicha elektron hisob-faktura kodlarsiz rasmiylashtirilmaydi. Xaridor hujjatni qabul qilganda kodlar uning balansiga o'tadi.

Markirovka qoidalarini buzganlik uchun qanday jarimalar bor?

PQ-190 qarori sof tushumning 0,2% dan 2% gacha oshib boradigan pog'onali jarimalarni va takroriy buzilishda QQSni qoplash huquqini to'xtatishni nazarda tutgan. 2026-yilda bu tartib qayta ko'rib chiqilgan, shuning uchun aniq miqdorlarni lex.uz'dagi amaldagi tahrirdan tekshiring.

Odoo Asl Belgisi bilan ishlay oladimi?

Odoo'da seriya raqamlari bo'yicha kuzatish, qadoqlash, Barcode ilovasi va POS bor, bular markirovka uchun yaxshi poydevor. Asl Belgisi va Didox bilan bog'lanish uchun esa Deep Vision'ning tayyor Odoo modullari bor, ular loyihada jarayonlaringizga moslab sozlanadi.

Markirovkani ERP bilan bog'lash qancha vaqt oladi?

Bu rolingiz va hajmga bog'liq. Chakana do'kon uchun kirim va kassa integratsiyasi tezroq, ishlab chiqaruvchi uchun esa to'liq zanjir kerak. Odoo ERP to'liq joriy etilishi odatda 2–6 oy, standart Sotuv va Ombor modullari 6–8 hafta davom etadi.

Xulosa

Asl Belgisi — vaqtinchalik talab emas, balki O'zbekistonda savdo qilishning yangi qoidasi. Markirovkalangan tovar bilan ishlaydigan biznes uchun asosiy savol "kodlarni qayerdan olamiz" emas, balki "kodlarni ombor, sotuv va hisob-faktura bilan qanday qilib bitta tizimda yuritamiz". Buni to'g'ri qursangiz, markirovka nazorat vositasiga aylanadi: qoldiqlar aniq, qaytarishlar tartibli, kassa to'xtamaydi.

Markirovkani ombor va ERP bilan bog'lash bo'yicha bepul konsultatsiya olish uchun brif to'ldiring yoki +998 77 093 00 07 raqamiga qo'ng'iroq qiling.